شيوه نگارش طرح و فيلمنامه

نوشتار یک طرح یا فیلمنامه، راه ورود و ارتباط مخاطب بالقوه‌ی متن با جهان داستانی نویسنده است. بنابراین نگارش متن بایستی چنان سامان یابد که حداکثر اطلاعات، تأثیر و هدف مورد نظر نویسنده را به مخاطب بالقوه که می‌تواند یک مخاطب عادی، یک کارشناس، یک کارگردان، یک تهیه‌کننده، یک شرکت سینمایی یا یک شبکه‌ی تلویزیونی باشد، منتقل کند. به همین منظور، رعایت الگوی زیر برای تنظیم و نگارش طرح‌ها و فیلمنامه‌های ارسالی ضروری است:

١. شناسنامه
عنوان: نام اثر
قالب:‌ فيلم تلويزيوني / سريال / ... 
گونه:‌ اجتماعي / خانوادگي / كمدي / پليسي / ... 
نگارش:‌ شمارگان (نوبت) بازنویسي طرح يا فيلمنامه 
تاريخ:
نام نويسنده:

٢. درونمايه
تم یا درونمایه، همان مضمون يا رويکرد اثر است که حداکثر در يک سطر مفهوم و مقصود غايي فيلمنامه يا اثر را منعکس مي‌کند. درونمايه يا جان¬ماية يك فيلمنامه، فکر اصلی، پیام و يا نظریه اخلاقی است كه به عنوان زير متن در تمامي لايه¬هاي داستان وجود دارد. درونمايه شعار نيست كه در ديالوگ¬هاي شخصيت¬ها بیان شود بلكه بنيان قصه بر آن استوار است و تمامي وقايع داستان و اعمال شخصيت ها نمود آن هستند. درونمايه اغلب پس از نگارش فيلمنامه خود را نشان مي¬دهد. درونمایۀ نمایشی در متن جاری است و به تماشاگر فرصت فکر کردن می دهد. درونمایه، همان فکر و اندیشه‌ای است که در لایه زیرین هر اثر و از جمله فیلم وجود دارد. بايد در نظر داشت داستاني عميق و جذاب است كه بر درونمايه‌ای جذاب و اخلاقي استوار باشد. 

٣. ايده دراماتیک
ايدة دراماتيک بيشتر شبيه به يک خلاصة بسيار فشرده از فيلمنامه در چهار سطر است و براساس يکي از الگوهاي کلاسيک روايت در فيلمنامه‌نويسي، شامل چهار گزارة اساسي است:
اول، قهرمان يا شخصيت اصلي داستان.
دوم، هدف يا نياز ضروري و حياتي شخصيت در زندگي‌اش در مقطع روايت داستان.
سوم، مانع يا موانع جدي بر سر راه دستيابي شخصيت اصلي به هدف يا نيازش. 
چهارم، نتيجة تلاش شخصيت اصلي داستان براي غلبه بر موانع و دستيابي به هدف.

تبصره: در صورتي كه نويسنده تمايل داشته باشد و یا لازم بداند مي تواند :‌ 1. شناسنامه‌ي شخصيت هاي اصلي و 2. پيش داستان را بعد از ایده ی دراماتیک و قبل از نگارش خلاصه‌ي داستان بیاورد. 

٤. خلاصه داستان يا طرح داستاني
این خلاصۀ چهار صفحه ای، مسير رويدادها و ماجراهاي داستان و عملکرد شخصيت‌هاي اصلي است نسبت به يکديگر و نسبت به رويدادهاي اصلی، آن هم در ساختاري متناسب داستان.
طرح داستاني عبارت است از روايت ايده با ذكر جزئياتی که بدنۀ اصلی داستان را بنا می نهند. با موضوعیت دادن به ایده در یک چهارچوب روایتی، طرح داستانی شکل می گیرد. این طرح، استخوان بندي و پيكرة اصلي فيلمنامه را رقم می زند.

٥. سيناپس يا صحنه ‌بندي فيلمنامه
سینابس عبارت است از تقطيع روايت طرح داستاني به خلاصه‌اي از صحنه‌هاي فيلمنامه که داستان فيلمنامه را بطور کامل و بر اساس ترتيب نهايي روايت فيلمنامه بيان مي‌کند. به دیگر بیان صحنه ‌بندي طرح داستاني يا خلاصه داستان است و صحنه‌هاي تشکيل دهندة آن، تعداد صحنه‌هاي فيلمنامه نهايي را مشخص مي کند. سيناپس فاقد ديالوگ و جزييات است و تقريباً در 20 صفحه تنظيم مي‌شود.

٦. فيلمنامه کامل
روايت دقيق، مؤثر و جذاب داستان در قالب تعدادي صحنه است که در يک نظم ساختاري ترتيب يافته‌اند و با جزييات و ديالوگ‌هاي کامل بيان مي‌شود . طول يک فيلمنامه کامل با اندازه حروف متوسط، حدود 80 تا 100 صفحه بيست سطري است.
فیلمنامه، داستانی است که با گفتگو و تصویر بیان می شود و دارای شروع، میان و پایان مشخصی است. فیلمنامه-ها بر خلاف زندگي واقعي غالبا داراي ساختاری منطقی هستند. با معلوم بودن اينكه قهرمان كيست، چه هدفي دارد، براي رسيدن به هدفش چه موانعي از سر می گذراند، براي برداشتن موانع چقدر تلاش مي كند و در نهايت موفق می شود به هدفش برسد یا نه.